SBNO.ORG

Gouda

Het grote orgel van de St. Janskerk te Gouda werd in 1736 door de Rotterdamse orgelmaker Jean François Moreau (1684-1754) gemaakt. Het verving een oud Niehoff orgel waarvan de kas bewaard bleef in Abcoude. Het Moreau-orgel laat in het front duidelijk de zuidelijke afkomst van de maker zien (hij vestigde zich op zijn dertigste jaar in Rotterdam), waarbij de indeling van hoofdwerk, bovenwerk en pedaal in de architectuur van de hoofdkas niet zichtbaar is. Er bevinden zich dan ook geen kleine pijpvelden in het front, alleen de grote 16-voets pijpen van de hoofdwerkprestant. Opvallend zijn ook de overhoekse zijtorens waarachter zich het pedaal pijpwerk bevindt.
Het basis ontwerp is van de Haagse architect Henrik Carré jr. Eerder had hij een schets gemaakt waarin wel kleine pijpvelden aanwezig waren, maar dat ontwerp gebruikte Moreau niet.
Het rugwerk is een afspiegeling van de hoofdkas zonder de overhoekse zijtorens. Het beeldhouwwerk, het snijwerk en het stucwerk onder het rugpositief werden vervaardigd door de Goudse beeldsnijder Dirk van der Wacht. Opvallend is ook de achter het orgel geplaatste indrukwekkende (en bewaarde!) windvoorziening: 8 spaanbalgen verdeeld over drie etages.
Vanaf het einde van de achttiende eeuw werd er aan het orgel gewerkt, niet in het minst door toedoen van de toenmalige organist, Joachim Hess: door H.H. Hess (zijn broer), J. Mitterreither, N.A. Lohman (die de huidige klaviatuur maakte), C.G.F. Witte en J.F. Witte (die de huidige tongwerken maakte) en J. de Koff (de zwelkast om het bovenwerk).
Restauraties in de twintigste eeuw vonden plaats in 1959 (D.A. Flentrop) en E. Leeflang (1976-1981). Van 2012 tot 2016 heeft de firma Reil in twee fases groot onderhoud uitgevoerd. Dit betrof met name het pijpwerk, in fase 1 de labialen waarbij de winddruk naar de oorspronkelijke werd teruggebracht en fase 2 de tongwerken.
Curieus en uniek is het herstel van de bediening van de manuaalkoppels in 2019, waarbij door 3D printtechniek de (te voren) ivoren bedienelementen van de koppels in de Lohman klaviatuur werden gereconstrueerd. Hierbij werd geassisteerd door een team van tandtechnici!
Nu is het tijd om de volledige windvoorziening, die in slechte staat is en altijd al buiten beeld bleef, geheel te restaureren. Om het orgel tijdens deze restauratie te laten functioneren is ook hier het plan opgevat om dit in fases te doen waarbij altijd een aantal balgen in dienst blijven. Daarnaast dienen ook een aantal frontpijpen van de Prestant 16 van het hoofdwerk, die nu niet voldoende aanspreken, te worden herzien v.w.b. doorzakkende kernen en vervormde voeten. De schokbreker van het rugwerk wordt uit schakelbaar gemaakt (wat ook invloed heeft op de tremulant) en wordt de intonatie van de tongwerken verbeterd.
Al deze werkzaamheden zullen dit keer door de orgelmakers van Vulpen worden uitgevoerd onder advies van Henk Kooiker. De Stichting heeft hiervoor € 5.000,00 toegezegd.


2021 © Alexander Bunt